Debata publiczna dotycząca transportu kolejowego od wielu lat koncentruje się przede wszystkim na liczbie przewiezionych pasażerów. Każdy kolejny rekord interpretowany jest jako potwierdzenie skuteczności prowadzonej polityki transportowej oraz dowód na dobrą kondycję całego sektora. Patrząc z perspektywy ekonomiki transportu, tego rodzaju podejście wydaje się jednak dalece niewystarczające. Liczba pasażerów opisuje bowiem wyłącznie osiągnięty rezultat, nie ujawniając przy tym kosztów jego uzyskania.

Wzrost skali danej działalności nie oznacza automatycznie poprawy jej efektywności. Kolej może rzecz jasna przewozić więcej osób, ale wymaga to większego zaangażowania infrastruktury, taboru, pracy ludzkiej oraz nakładów finansowych. Kondycja rynku to również wielkość wykonywanej pracy eksploatacyjnej, produktywność zasobów, koszty jednostkowe przewozów, stopień pokrycia kosztów przychodami ze sprzedaży usług oraz zdolność do utrzymania stabilności ekonomicznej bez trwałego zwiększania obciążenia finansowego ponoszonego przez podatników.

Rozwój przewozów kolejowych jest zjawiskiem pożądanym, jednak nie może przesłaniać analizy ekonomicznej. Model oparty na rosnących subsydiach państwowych może przez bardzo długi czas sprawiać wrażenie stabilnego, lecz jego słabości ujawnią się w momencie ograniczenia zewnętrznego finansowania. Nierozwiązane problemy strukturalne zaczną prowadzić do poważnych konsekwencji, które dotkną osoby najbardziej zależne od dostępności przewozów, w tym zwłaszcza mieszkańców mniejszych miejscowości.

Polska przekroczyła już poziom alarmowy. W 2025 roku publiczne subsydia dla kolejowych przewozów pasażerskich osiągnęły wartość ponad 8 miliardów złotych (58 procent przychodów przewoźników), dowodząc, że obecny model funkcjonowania kolei wymaga pilnej reformy – w związku z jego wątpliwą efektywnością oraz absolutnym brakiem długoterminowej odporności.

Miarą rozwoju kolei nie powinien być w związku z tym kolejny rekord liczby pasażerów, lecz zdolność do osiągania takich rezultatów przy zachowaniu efektywności ekonomicznej, odporności na zmienne warunki oraz właściwego dopasowania oferty do faktycznego zapotrzebowania.

Marcin Grupiński