Brak komentarzy

Zmarł Anthony de Jasay: jeden z najistotniejszych współczesnych filozofów libertariańskich

Tydzień temu, w środę 23 stycznia zmarł Anthony de Jasay, jeden z najistotniejszych współczesnych filozofów libertariańskich oraz metodologicznie eklektycznych ekonomistów. Choć jego nazwisko znane było większości osób w sposób czynny pogłębiających swoją znajomość szeroko rozumianej literatury wolnościowej, tego samego nie można niestety powiedzieć o treści jego twórczego dorobku. Być może częściowo było to spowodowane wspomnianym wcześniej eklektyzmem jego narzędzi badawczych, w ramach którego metody neoklasyczne łączyły się z metodami austriackimi, a szkoła wyboru publicznego z teorią gier. Wskutek konsekwentnego stosowania owego niejednorodnego podejścia de Jasay nie identyfikował się do końca z żadną tradycją intelektualną, co być może sprawiało, że zdeklarowani przedstawiciele jakiejkolwiek tradycji intelektualnej nie identyfikowali się też do końca z nim. Tak czy inaczej, owa konsekwentna intelektualna niezależność – czy wręcz unikatowość – zdawała się być cechą szczególnie pasującą do myśliciela reprezentującego postawę jednoznacznie i bezkompromisowo wolnościową.

Za magnum opus de Jasaya można uznać jego dzieło The State, w którym, bazując między innymi na założeniach teorii racjonalnego wyboru oraz szkoły wyboru publicznego, przekonuje on, że jedynym nadrzędnym celem instytucji państwa jest maksymalizacja władzy, czyli przemocowej kontroli nad ogółem mieszkańców danego terytorium. W związku z powyższym de Jasay twierdzi, że niemożliwe jest stabilne, długofalowe trwanie państwa ograniczonego – każde państwo z definicji dryfuje w stronę totalitaryzmu. Za jedyny trwale skuteczny sposób zażegnania totalitarnego zagrożenia de Jasay uważa zatem całkowitą eliminację państwa i zastąpienie go systemem uporządkowanej anarchii. Tym samym nie tylko uzupełnia on literaturę wolnościową o kolejną sugestywną ilustrację faktu, że ceną wolności jest wieczna czujność, ale też opisuje stan rzecz będący logicznym zwieńczeniem budowania w sobie owej czujności.

Twórczość de Jasaya, choć wolna od technicznego żargonu, jest analitycznie zagęszczona i argumentacyjnie rozbudowana, przez co nie stanowi najłatwiejszej lektury. Tym bardziej należałoby jednak potraktować odejście tego wybitnego filozofa i ekonomisty jako okazję do pochylenia się nad dziełem jego życia, mając świadomość tego, jak wiele zawiera ono w sobie błyskotliwych, oryginalnych i wciąż niefortunnie niedocenionych spostrzeżeń.

Jakub Bożydar Wiśniewski

Skomentuj

*