Brak komentarzy

Temat 8. Kapitalizm i wolny rynek w libertarianizmie

Poziom podstawowy

Porządek społeczny proponowany przez libertarian bazuje na prostych, intuicyjnych regułach współżycia społecznego. Wbrew pozorom większość z nich jest dobrze poznana i wielokrotnie w historii przechodziła próbę czasu. Jednocześnie jednak z różnych powodów (to szersza dyskusja) nie zdarzyło się dotychczas, aby wszystkie jednocześnie wypróbowano dłużej w jednym miejscu i czasie. Czasy, w których wypróbowano najwięcej z tych reguł, okazały się najwspanialszym okresem w historii ludzkiej cywilizacji.

Konsekwentne zazwyczaj egzekwowanie zasad własności prywatnej, zasady habeas corpus, prawa kontraktowego i korporacyjnego, a także wzrost kultury indywidualistycznej w krajach Zachodniej Europy w Stanach Zjednoczonych nazywamy właśnie systemem kapitalistycznym.
Jego funkcjonowanie przyczyniło się do (lub było wyłącznym powodem) bezprecedensowego wzrostu bogactwa narodów przestrzegających reguł bliskich libertarianom (z drugiej jednak strony wzrost tego majątku sprawił, że przed politykami rozpostarło się wielkie pole dla uskuteczniania grabieży państwowej, stąd też znaczny wzrost etatyzmu w XX w.).

Przestrzeganie praw własności prywatnej w połączeniu z umożliwieniem działalności przedsiębiorstw prywatnych umożliwiło oszczędzanie kapitału i pozwoliło na planowanie jego międzyokresowej alokacji w konsumpcji bądź inwestycjach. To z kolei umożliwiło wprowadzenie w życie podziału pracy na niespotykanym dotychczas poziomie. Rezultatem był ogromny wzrost technologiczny, co wraz z pozwoleniem na praktyczne wykorzystanie tych technologii (np. w przedindustrialnych Chinach postęp techniczny nie szedł w parze z wykorzystaniem technologii ze względu na regulacje kastowe i kulturę centralnego planowania połączoną z feudalnym stylem myślenia) poskutkowało w XIX wieku gigantycznym wzrostem bogactwa społeczeństw kultury kapitalistycznej.

Celem libertarian jest rozszerzenie tych korzystnych zasad na wszelkie możliwe dziedziny prawa i działalności publicznej, usuwająca w cień przestarzały i barbarzyński autorytaryzm państwa. Libertarianie postulują, że dobra publiczne mogą i powinny być udostępniane społeczeństwu w zgodzie z zasadami sprawiedliwej – czyli opartej na zdroworozsądkowych regułach własności prywatnej – gry rynkowej. To oznacza, że libertarianie chcą prywatyzacji m.in.:

– służby zdrowia,

– infrastruktury (na czele z drogową),

– opieki społecznej,

– edukacji,

– wojska,

– policji,

– sądownictwa,

– prawa i kultury (w tym telewizji publicznej, sportu, muzeów czy teatrów; wielu libertarian postuluje też likwidację regulowanego przez państwo monopolu „własności” intelektualnej).

Hans-Hermann Hoppe, Demokracja – bóg, który zawiódł
W tej pozycji warto zwrócić uwagę na dyskusję na temat systemu ubezpieczeniowego. Lektura zdecydowanie warta przeczytania.
Frédéric Bastiat, Prawo
Podstawowy tekst poświęcony właściwej roli prawa i omawiający nadużycia systemu prawa pozytywnego (tj. nieopartego na żadnych fundamentalnych wartościach).
Murray N. Rothbard, Relacje międzyludzkie: agresja a własność
Podstawowy tekst o fundamentalnych zasadach porządku libertariańskiego. Przydatny dla zrozumienia problematyki. Wart szczególnego polecenia.
Wojciech Mazurkiewicz, Założenia libertarianizmu
Jak wyżej.
Murray N. Rothbard, O nową wolność. Manifest libertariański
Fundamentalny tekst. Lektura obowiązkowa!
Linda i Morris Tannehill, Rynek i Wolność
Klasyczna lektura. Tekst obowiązkowy! Znajdziemy w niej omówienie podstawowych zasad systemu kapitalistycznego, wolności jednostki, krytykę działalności państwowej i wreszcie dyskusję na temat przyszłego porządku społecznego opartego o zasady wolności i własności (w szczególności kształtu rynku obrony i bezpieczeństwa).
Jakub Bożydar Wiśniewski, Dziesięć popularnych wątpliwości wobec libertarianizmu i stosowne odpowiedzi
Klasyczne, zwięzłe i wyczerpujące źródło. Lektura obowiązkowa.
Wstęp do libertarianizmu – lista 30 tekstów wybranych przez redakcję mises.pl
Lektura obowiązkowa, tytuł tłumaczy wszystko.
David Boaz, Libertarianizm
Znakomity wstęp do libertarianizmu. Lektura obowiązkowa.
Henry Hazlitt, Ekonomia w jednej lekcji
Świetne omówienie reguł systemu kapitalistycznego połączone z krytyką etatyzmu państwowego. Warto zwrócić uwagę ze względu na dyskusję o inflacjonizmie i polityce pieniężnej państwa.
Thomas Sowell, Ekonomia dla każdego
Choć nie jest to pozycja stricte libertariańska, to jednak stanowi dobre wprowadzenie do problematyki ekonomicznej dla laików. Warte polecenia dla wszystkich tych, którzy chcą rzeczowo rozmawiać o systemie kapitalistycznym.

Poziom zaawansowany

Carl Menger, Zasady ekonomii
Ważne omówienie podstawowych zasad myślenia ekonomicznego, które stoi za uzasadnieniami rynkowego porządku społecznego. Lektura obowiązkowa dla libertarian pragnących rozumieć świat ekonomicznego z punktu widzenia. Ważny tekst dla wszystkich zwolenników systemu kapitalistycznego.
Ludwig von Mises, Ludzkie działanie
Jak wyżej.
Murray N. Rothbard, Ekonomia wolnego rynku, Interwencjonizm
Jak wyżej. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na poszerzoną dyskusję monopolu, dóbr publicznych i interwencji państwowej. Lektura obowiązkowa dla każdego libertarianina pragnącego poznać logikę działania systemu kapitalistycznego od podszewki.
Dariusz Juruś, Locke a Rothbard – koncepcje własności
Ważny tekst o fundamentach systemu własnościowego.
Mateusz Machaj, Kapitalizm, socjalizm i prawa własności
Jak wyżej, ale bardziej kompleksowo. Zdecydowanie tekst wart polecenia.
Jesús Huerta de Soto, Klasyczny liberalizm a anarchokapitalizm
Lektura obowiązkowa.
David Gordon, Czy istnieje prawo do secesji?
Ważny tekst w dyskusji o przejściu od obecnego systemu do porządku libertariańskiego.
Stephan N. Kinsella, Przeciw własności intelektualnej
Tekst zdecydowanie godny polecenia. Ważne omówienie nie tylko własności intelektualnej, ale przede wszystkim fundamentalnych pryncypiów systemu własności prywatnej.
Stanisław Kwiatkowski, Teoria dóbr publicznych i rynkowe mechanizmy ich produkcji
Krytyka teorii dóbr publicznych, czyli fundamentalnego punktu obrony zwolenników państwowego etatyzmu. Zdecydowanie wart polecenia dla ambitnego libertarianina, szukającego argumentów w sporze ze statolatrami.

Materiały dodatkowe

W materiałach dodatkowych zostały ujęte prace krytyczne i te poszerzające wiedzę na konkretne szczegółowe tematy. Tutaj znajdują się też teksty specjalistyczne i trudniejsze, wymagające gruntownej wiedzy i zrozumienia omawianej problematyki. Ujęte też zostały w ważne teksty obcojęzyczne.
Hans-Hermann Hoppe, The Economics and Ethics of Private Property: Studies in Political Economy and Philosophy
Ronald Coase, The Lighthouse in Economics
Murray N. Rothbard, Government Medical ‘Insurance’
Walter Block, Health Economics
Hans-Hermann Hoppe, Economics of Risk and Insurance: From Healthcare to Welfare
Murray N. Rothbard, Tomasz z Akwinu – filozof i teolog
Murray N. Rothbard, Z Bogiem lub bez – prawo naturalne i prawa własności
Murray N. Rothbard, Wolność i własność: lewellerzy i Locke

autor rozdziału: Jan Lewiński

Skomentuj

*